Gorące tematy: Wolni i Solidarni Smoleńsk Zostań BLOGEREM! RSS Kontakt
Uwaga! Wygląda na to, że Twoja przeglądarka nie obsługuje JavaScript. JavaScript jest wymagany do poprawnego działania serwisu!
272 posty 9921 komentarzy

Bona diagnosis, bona curatio. Bez Boga ani do proga.

Rebeliantka - Zna się na zarządzaniu. Konserwatystka. W wieku średnim, ale bez oznak kryzysu. Nie znosi polityków mamiących ludzi obietnicami bez pokrycia (fumum vendere – dosł.: sprzedających dym). Współzałożycielka Konfederacji Rzeczpospolitej Blogerów

Ławy przysięgłych - remedium dla sądownictwa

ZACHOWAJ ARTYKUŁ POLEĆ ZNAJOMYM

Nie wystarczy wymienić sędziów zawodowych. Polemika z Ministrem Ziobro.

Polscy sędziowie mają złą opinię wśród społeczeństwa. Większość procesów toczy się bez udziału czynnika społecznego, a sędziowie są oskarżani o brak dążenia do prawdy, stronniczość, oderwanie od realiów, w których żyją Polacy, pogardę dla podsądnych, brak poszanowania dla praw człowieka, tkwienie mentalnie w czasach tzw. komuny i inne wady.
 
Pomimo wielu lat coraz bardziej otwartej krytyki, nic się w sądach nie zmienia.
 
Minister Ziobro zapowiada zmiany w systemie powoływania sędziów (nawet bardzo radykalne) i postępowaniach dyscyplinarnych wobec nich.
 
Tymczasem, od samego mieszania herbata nie robi się słodsza. Potrzebny jest cukier.
 
 
 
Kluczowe pytanie
 
Podstawowym pytaniem jest, czy sędziowie zawodowi są zdolni orzekać zgodnie z poczuciem sprawiedliwości właściwym danemu społeczeństwu, jeśli są od niego całkowicie  niezależni, nie podlegają wystarczającej kontroli, są wyalienowani.
 
Pomijając polskie realia (brak oczyszczenia środowiska sędziowskiego po 1989 roku, niewykorzenienie komuszych standardów z orzecznictwa i szkolenia sędziów, brak wystarczającego napływu nowych ludzi do sądownictwa spoza dotychczasowych sędziowskich klanów, powoływanie na sędziów młodzików bez wystarczającego doświadczenia życiowego oraz wszechobecne poczucie bezkarności), problem ten ma charakter odwieczny.
 
Już w VIII wieku przed naszą erą Hezjod utyskiwał na przekupstwo sędziów w sporze o spadek. Baśniowa przypowieść Protagorasa (IV wiek p.n.e.) traktowała o tym, jak powstawało społeczeństwo: ludzie – początkowo żyjący w rozproszeniu – dla pewności bezpieczeństwa połączyli się, ale nie potrafili zorganizować się w państwo. Zeus posłał wtedy Hermesa, aby dał ludziom wstyd i sprawiedliwość. Hermes nie wiedział, czy ma dać je wszystkim, czy wybranym i Zeus kazał mu je dać wszystkim, bo gdyby nim obdarzyć zbyt mało ludzi, państwo by się nie utrzymało.
 
A więc to poczucie sprawiedliwości musi być podstawą myśli prawnej. Musi ono być powszechne i władza sądzenia nie może należeć do niektórych.
 
 
 
Ławy przysięgłych

Ława przysięgłych jest formą udziału społeczeństwa w sądownictwie, która rozwinęła się w Anglii w okresie średniowiecza. Od XIII w. w procesie cywilnym, a od XVI w procesie karnym ustalono rolę przysięgłych jako sędziów oceniających dowody. Przysięgli wybierani byli w hrabstwach spośród ludności miejscowej (obowiązywał cenzus majątkowy) i współpracowali z nominowanymi sędziami pokoju i sędziami koronnymi.
 
Sądy przysięgłych ewoluowały. W procesach karnych powstały dwa rodzaje ław:  tzw. Wielka Ława Przysięgłych (grand jury) - składająca się z 23 osób, która podejmowała decyzję o oddaniu oskarżonego pod sąd, gdy istnieją  dostateczne ku temu podstawy (decyzja większością głosów) oraz tzw. Mała Ława Przysięgłych (petty jury, trial jury), zwykle 12-osobowa (w sprawach mniejszej wagi wystarczy 6 osób) - występująca w trakcie rozprawy, kierowanej przez zawodowego sędziego i rozstrzygająca jednogłośnie, czy oskarżony jest winny zarzucanego mu czynu.  O wysokości kary na podstawie przepisów prawa decyduje  sędzia. 
 
System ten występuje w wielu państwach, często mając lokalną specyfikę.
 
Jego podstawową cechą jest to, że sędzia zawodowy nie rozstrzyga o winie (w procesach karnych), ani o stanie faktycznym („kto ma rację” - w procesach cywilnych). Jego rola sprowadza się do kierowania rozprawą i wydania wyroku na podstawie orzeczenia ławy przysięgłych. Jest przede wszystkim arbitrem dbającym o przestrzeganie reguł.
 
 
Jak powoływani są przysięgli?

W USA przysięgli muszą posiadać następujące kwalifikacje: być obywatelami Stanów Zjednoczonych i posiadać znajomość języka angielskiego, być pełnoletni (18 lat), muszą zamieszkiwać na terenie dystryktu sądowego przez okres roku, nie mogą być chorzy psychicznie, nie mogą być karani, nie wolno im pełnić niektórych funkcji/zawodów (np. lekarzy, policjantów, strażaków).
 
Przysięgli są losowani z listy posiadaczy praw jazdy.
 
 Nie wolno odmówić udziału w ławie przysięgłych.
 
Wybór przysięgłych do konkretnej ławy odbywa się następująco:
  1. Sąd losuje przysięgłych i wysyła wezwania do udziału w sprawie.
  2. Spośród grupy osób wezwanych do sądu, strony procesu dokonują wyboru przysięgłych
  3. Strony zadają pytania mające ustalić ewentualny stosunek przyszłych przysięgłych do kwestii związanych ze sprawą, aby zapewnić ich bezstronność.
  4. Strony zwracają się do sędziego o zatwierdzenie lub wyłączenie danej osoby z posiedzenia z  podaniem przyczyny lub bez jej podania (peremptory challenges) .
  5. Sędzia zatwierdza wybór przysięgłych dokonany przez strony.

 A zatem wybór przysięgłych jest losowy z zapewnieniem stronom procesu prawa do wykluczenia z ławy osób, które mogłyby nie być obiektywne bądź to z powodu powiązań ze stroną procesu bądź przekonań, uprzedzeń lub innych przyczyn.

 
Ława przysięgłych w procesie karnym
 
W amerykańskim procesie karnym postępowanie karne ma następujące etapy: przesłuchanie zatrzymanego, jego ewentualny areszt i postawienie mu zarzutów, negocjacje między sprawcą, prokuratorem i ofiarami przestępstwa co do wysokości kary i zawarcie ewentualnej ugody, a w razie braku ugody - powołanie ławy przysięgłych (trial jury) i proces. 
 
Rolą ławy przysięgłych jest udowodnienie winy ponad wszelką wątpliwość (beyond reasonable doubt). Z tego powodu  ława musi wydać wyrok jednogłośnie. To, że wyrok  musi zostać podjęty „ponad wszelką wątpliwość” czasem oznacza stosunek 10:2. Wszystko zależy od wagi sprawy. W najcięższych sprawach ława jest 12 osobowa, a w sprawach mniejszej wagi 6-osobowa. 
 
Rozprawa, w której mógłby być orzeczony wyrok kary śmierci, jest poprzedzona obradami wielkiej ławy przysięgłych  (grand jury), która w składzie 16-23 osobowym zwykłą większością głosów decyduje o tym, czy prokuratura zgromadziła wystarczającą ilość dowodów, aby oskarżyć daną osobę.
 
 
Ława przysięgłych w procesie cywilnym

Przysięgli orzekają też w USA w procesach cywilnych. 
 
Po wniesieniu pozwu do sądu, sąd wzywa strony i prowadzone jest postępowanie rozpoznawcze. Jeśli nie zostanie zawarta ugoda, powoływana jest ława przysięgłych (nie zawsze!) i toczy się proces. 
 
Sędzia kieruje rozprawą, przyjmuje dowody, odpowiada na wnioski stron, karze za obrazę sadu, instruuje ławę przysięgłych, ale wyrok wydaje ława.
 
Ława liczy od 6-12 członków i orzeka, która ze stron procesu ma rację. O wysokości odszkodowań decyduje sędzia.
 

A jak jest w Polsce?

Często system ław przysięgłych jest mylony z obowiązującym w Polsce systemem ławniczym. To jednak są całkowicie różniące się rozwiązania.
 
Ławnicy w Polsce są niezawodowymi członkami składu orzekającego, stanowiącymi czynnik społeczny w wymiarze sprawiedliwości na podstawie art. 182  Konstytucji. 
 
Zasadą - obowiązującą w Polsce zarówno w postępowaniu cywilnym, jak i karnym - jest rozpoznawanie spraw w składzie jednoosobowym, a zatem bez udziału ławników. Obie ustawy procesowe (kpc, kpk) określają jednak kategorie spraw, które z uwagi na społeczną doniosłość rozpoznawane są z udziałem sędziów społecznych.
 
Dwaj ławnicy pod przewodnictwem zawodowego sędziego rozpoznają sprawy cywilne z zakresu prawa pracy oraz część spraw wynikających ze stosunków rodzinnych.
 
W procesach karnych ławnicy orzekają w sądach okręgowych w sprawach o zbrodnie (w składzie jednego sędziego i dwóch ławników) i o przestępstwa zagrożone karą dożywotniego pozbawienia wolności (w składzie dwóch sędziów i trzech ławników).
 
Składy z udziałem ławników rozpoznają sprawy tylko w I instancji.
 
Przy rozstrzyganiu spraw ławnicy mają równe prawa z sędziami i asesorami sądowymi.  Ławnik jest niezawisły, podlega tylko Konstytucji i ustawom, a jego głos w naradzie i głosowaniu nad wyrokiem ma taką samą wagę jak głos sędziego zawodowego. Ławnik nie może jednakże przewodniczyć rozprawie sądowej. 
 
Ławników do sądów okręgowych oraz rejonowych wybierają rady gmin, których obszar jest objęty właściwością tych sądów – w głosowaniu tajnym. Kandydatów na ławników mogą zgłaszać prezesi właściwych sądów, stowarzyszenia, inne organizacje społeczne i zawodowe, z wyłączeniem partii politycznych oraz co najmniej pięćdziesięciu obywateli mających czynne prawo wyborcze, zamieszkujących stale na terenie gminy.  
 
Ławnikiem może być wybrany ten, kto: 1) posiada obywatelstwo polskie i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich; 2) jest nieskazitelnego charakteru; 3) ukończył 30 lat; 4) jest zatrudniony, prowadzi działalność gospodarczą lub mieszka w miejscu kandydowania co najmniej od roku; 5) nie przekroczył 70 lat; 6) jest zdolny, ze względu na stan zdrowia, do pełnienia obowiązków ławnika; 7) posiada co najmniej wykształcenie średnie.
 
Ławnikami nie mogą być m.in.: osoby zatrudnione w sądach i prokuraturze, funkcjonariusze Policji, adwokaci i aplikanci adwokaccy, radcy prawni i aplikanci radcowscy, duchowni,  żołnierze w czynnej służbie, funkcjonariusze Służby Więziennej, radni.
 
Do zgłoszenia kandydata na ławnika dołącza się m.in.:  informacje i oświadczenia o niekaralności, oświadczenia kandydata, że nie jest lub nie był pozbawiony władzy rodzicielskiej, a także, że władza rodzicielska nie została mu ograniczona ani zawieszona, zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia, stwierdzające brak przeciwwskazań do wykonywania funkcji ławnika.
 
Kadencja ławników sądowych trwa cztery lata. Mandat ławnika wygasa w razie prawomocnego skazania za przestępstwo bądź wykroczenie, w tym również za przestępstwo lub wykroczenie skarbowe. Rada gminy, która wybrała ławnika, może go odwołać na wniosek prezesa właściwego sądu, w razie: niewykonywania obowiązków; zachowania godzącego w powagę sądu; niezdolności do wykonywania obowiązków ławnika.
 
Wyznaczenie ławnika do konkretnej sprawy należy do kompetencji przewodniczącego właściwego wydziału w sądzie, który czyni to, mając na względzie zapewnienie możliwie równomiernego udziału ławników w rozprawach (równego obciążenia pracą). 
 
A zatem system ławniczy diametralnie się różni od systemu ław przysięgłych. Ławnicy nie są losowani, a wybierani, dobierani są do składów orzekających przez przewodniczących wydziałów, mogą być odwoływani na wniosek prezesów sądów. 
 
Kolegialność orzekania przybiera postać składów orzekających 3- lub 5-osobowych, a nie kilkunastoosobowych, jak w ławach przysięgłych, które dysponują – w związku z tym – większą sumaryczną wiedzą i  doświadczeniem, niż zespoły mniejsze. Przy czym – należy pamiętać – większość składów orzekających w polskich sądach jest jednoosobowa (sic!), a więc i możliwość „pomyłek” bardzo duża.
 
W systemie ławniczym, gdzie sędziowie społeczni mają równe prawa co sędziowie zawodowi i mogą ich przegłosować, nie przywiązuje się tak wielkiej wagi do „udowodnienia winy ponad wszelką wątpliwość”, jak w systemie ław przysięgłych, gdzie orzeczenie o winie musi być jednogłośne.
 
I nade wszystko, system ławniczy, jest pozbawiony tego podstawowego waloru ław przysięgłych, który polega na tym, że to przedstawiciele społeczeństwa, a nie sędziowie zawodowi, decydują o tym, co jest winą, a co nią nie jest, co jest prawdą, a co nią nie jest.
 
------------------------------------
 
Ławy przysięgłych, złożone z losowo dobranych przedstawicieli społeczeństwa,  mogłyby  i chyba muszą stać się w Polsce tak oczekiwanym remedium na powszechnie postrzegany brak sprawiedliwości w sądach. Kiedy będziemy o tym rozmawiać, Panie Ministrze?
 
 
 
 
"Obywatelska", Nr 118, 8-21 lipca 2016 r.
 
 
 

KOMENTARZE

  • Zdumiewa mnie
    jak wielu ludzi w Polsce myli system ławniczy z ławami przysięgłych.

    Mimo mnóstwa amerykańskich filmów, pokazujących istotę systemu ław, nadal wielu Polaków nie wie o co w tym wszystkim chodzi.

    Potrzebna jest potężna kampania publiczna.
  • Tym razem
    zanim przeczytałem, to oceniłem 8-))
    Ciekawy tekst.
    Komentarz po powrocie z pracy.
    Miłego dnia
  • @Husky 07:05:52
    Dziękuję. Czekam na komentarz.
  • Prosze o rozważenie czy ....
    ...system publicznego losowania z ludu dwoje sędziów i takze losowania sędziego zawodowego oraz stosunek głosów 2 do 1 wiążący
    Nie tańszy bardziej sprawny i sprawiedliwszy ????

    Ludzie maja wrodzone poczucie sprawiedliwosci
  • Ława przysięgłych w III RP niemożliwa.
    Skuteczną przeszkodą jest wygodny dla leniuchów, prosty i obfity w dziesięcinę sytem dziesiętny.

    Dlatego Polacy mogą tylko gdybać o 12 sędziach i ławie przysięgłych:)
  • @andrzejw 07:40:02
    Odpowiedź jest w tekście.

    Ława ma odzwierciedlać przekrój społeczeństwa. Trzyosobowy skład nie ma tego waloru.

    A nie ma ceny za sprawiedliwy wyrok. Zapytaj fałszywie oskarżonych, skazywanych bez nalezytej wnikliwości w obecnym systemie.
  • @goodness 07:46:22
    :)
  • Autorka
    Tak, to jest konieczne.
    Nasze sądy błądzą i "z góry znają wyrok", co jest typowe dla faszyzmu. Co prawda nawet PiSowskie TKM tu może wnieść nową krew i dać nadzieję, ale czy na długo, czy złe nawyki szybko nie powrócą? Dlatego tu rzeczywiście trzeba ZACZĄĆ OD SPRAWIEDLIWOŚCI.

    Poza tym ... ławy przysięgłych są bardzo demokratyczne, bardzo budujące aktywne obywatelskie podejście do rzeczywistości życia publicznego, a nadto mobilizujące wszystkich do moralnych postaw, do moralnego myślenia.

    I to działa. Polecam świetny film w temacie:
    http://www.cda.pl/video/10089058
  • To będzie możliwe w przyszłości
    Jak nam się zmieni społeczeństwo. Na razie to byłby zły wybór.
  • @miarka 09:49:17
    Dzięki za aprobujący komentarz i za link.
  • @leoparda 10:01:58
    Lepardo, nie zgadzam się. W mojej ocenie społeczeństwo jest bardziej moralne niz prawnicy.

    Odrębną kwestią jest należyte wdrożenie systemu ław przysięgłych. To wymaga co najmniej 1,5 roku ciężkiej pracy informacyjnej we wszystkich mediach.
  • Zrob to sam
    Wszelkie apele i krytyka w stosunku do grupy trzymającej władzę są chybione. Ci ludzie będą przyznawali nam rację, mamili a potem odwrócą kota ogonem. Ich celem jest władza. Obywatelskie sądownictwo jest przez nich postrzegane jako zagrożenie, dlatego nie należy mieć nadziei na pozytywną reformę ze strony obecnego ministra. Obecny system sądownictwa jest kontynuacją mafijnych sitw z czasów komuny.
    W Polsce brak jest autentycznych i pozytywnych elit, które byłyby w stanie zorganizować społeczeństwo w kategoriach normalności. Tezę tę potwierdzają wszelkie protesty i demonstracje przed ministerstwem z minimalną liczebnością i zerową skutecznością. Efekt byłby dużo lepszy, gdyby zamiast protestów zorganizować niezależne alternatywne sądownictwo obywatelskie.
  • @Rebeliantka 10:11:06
    Może część naszego społeczeństwa taka jest, a może nawet jego większość. Tylko co dalej? Jakoś ja nie mogę sobie wyobrazić wyboru, działania ławy przysięgłych w naszym kraju. Od 1945 roku wiadomo było, że nie wolno było mówić tego co się myśli, bo można za to zapłacić wielką cenę. Teraz możemy, ale czy ten mechanizm obronny już zanikł w człowieku? Sama piszesz, że nie ma sprawiedliwości.
    Sędziowie przysięgli wybrani i mają obowiązek nimi być. A gdy sprawa dotyczy jakiejś zorganizowanej grupie przestępczej? Czy taka grupa nie będzie zastraszać sędziów? W przeciwieństwie do Amerykanów jesteśmy bardzo sprytnym narodem. A są tacy, którzy bardzo skutecznie omijają prawo. Tutaj można powiedzieć, że w takim zagrożeniu żyją policjanci czy sędziowie, prokuratorzy itd. Tylko to jest ich wybór, taki wybrali zawód.
    Dopóki w naszym społeczeństwie złodziej będzie złodziejem, a nie zaradną osobą to ja nie widzę sensu powoływania takiej instytucji.

    Jeśli nasze państwo będzie uczciwe przez lata to zacznie zmieniać się też społeczeństwo. Nie wiedzę szans na taką kampanię informacyjną o jakiej piszesz. Przecież co niektórzy zarabiają na promowaniu niewłaściwych postaw, zachowań, bo mają w tym swój własny interes. Mają z tego zrezygnować w imię jakiś ideałów, a nie zarabiać pieniądze?
  • @Bogdan Goczyński 10:40:52
    Zgoda. Tak byłoby najlepiej.
  • @leoparda 10:45:30
    Państwo nie stanie sie uczciwe z własnej woli, tylko pod presją społeczeństwa.

    Przykład kresowiaków, którzy zmusili władzę do mówienia o Wołyniu, jako o akcji ludobójczej, dobitnie na to wskazuje.
  • @Rebeliantka 10:56:06
    Dobrze, niech się stanie pod presją społeczeństwa i niech to się utrwali. Ja mam wątpliwości czy taka radykalna zmiana u nas się powiedzie. Czy nie lepiej byłoby zastosować jakieś działania ku temu małymi krokami.
  • @leoparda 11:12:33
    Jakimi? ;) Jak małymi?
  • @Rebeliantka 11:24:05
    Nie wiem jakimi małymi, bo nie jestem fachowcem. Wiem natomiast, że coś, co powinno być dobre w praktyce okazuje się niewypałem. Przykładem takim są gimnazja. Miało być dobrze, a wyszło fatalnie. Miały one wyrównywać szanse, miały być bardzo dobrze wyposażone, na co większość podstawowek nie mogła sobie na to pozwolić. Nie przewidziano jednej kluczowej rzeczy, a mianowicie rozwoju Internetu. Bo zarzuty jakie stawiali doświadczeni pedagodzy pod względem wychowawczym były brane pod uwagę, ale wyrownywanie sznas przeważyło. To taki przykład kiedy teoria rozminęła się z praktyką.
  • @Rebeliantka 11:24:05
    https://www.youtube.com/watch?v=CzH4P1tLf0w
  • @Bogdan Goczyński 10:40:52
    "Efekt byłby dużo lepszy, gdyby zamiast protestów zorganizować niezależne alternatywne sądownictwo obywatelskie".

    Jedno drugiego nie wyklucza.
    Pomysł z sądownictwem obywatelskim jest wspaniałym pomysłem na sprawiedliwość w małych społecznościach, a zwłaszcza w sprawach cywilnych.

    Nie ma sensu ponosić kosztów i paść adwokatów i inny zbędny aparat urzędniczy, a nawet biurokratyczną patologię, a do tego co trochę spotykać się z faszyzmem odgórnych decyzji, wszechwładzą kacyków, korupcją i przemocą, oraz terroryzmem ideologii.


    Wydaje mi się, że w Listach św. Pawła jest w tym temacie nawet zalecenie biblijne.

OSTATNIE POSTY

więcej

MOJE POSTY

więcej

ARCHIWUM POSTÓW

PnWtŚrCzPtSoNd
      1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031     

ULUBIENI AUTORZY

więcej